สรุปใจความสำคัญที่เกี่ยวข้องกันได้ว่า: “กองกำลังปฏิวัติอิหร่าน (IRGC) คุมเบ็ดเสร็จเศรษฐกิจ—และนี่คือเหตุผลที่ทำให้ค่าเงินพังทลาย”
บทความนี้วิเคราะห์ถึงโครงสร้างทางเศรษฐกิจของอิหร่านที่ถูกผูกขาดโดยกลุ่มทหารและผลกระทบที่มีต่อค่าเงินเรียล (Rial) ดังนี้ครับ:
ทำไมการคุมเศรษฐกิจของ IRGC ถึงทำให้ค่าเงินพัง?
1. การสร้าง “เศรษฐกิจคู่ขนาน” (Shadow Economy)
IRGC ไม่ได้เป็นเพียงหน่วยงานทหาร แต่เป็น “เจ้าของอาณาจักรธุรกิจ” ขนาดใหญ่ที่ครอบคลุมตั้งแต่การก่อสร้าง พลังงาน ไปจนถึงโทรคมนาคม (มีส่วนแบ่งใน GDP ประมาณ 1 ใน 3 ถึง 2 ใน 3)
-
การเลี่ยงภาษีและตรวจสอบ: ธุรกิจเหล่านี้มักไม่ต้องจ่ายภาษีและไม่ผ่านกระบวนการตรวจสอบงบประมาณปกติ ทำให้รัฐบาลขาดรายได้ที่แท้จริงเพื่อมาพยุงค่าเงิน
-
การผูกขาด: การที่กลุ่มทหารคุมโครงการใหญ่ๆ ทำให้ภาคเอกชนรายย่อยล้มตายและไม่เกิดการลงทุนจากต่างประเทศ
2. ระบบการแลกเปลี่ยนเงินตราที่ทุจริต
อิหร่านมีระบบ “อัตราแลกเปลี่ยนหลายระดับ” (Multiple Exchange Rates)
-
ส่วนต่างราคา: กลุ่มที่มีเส้นสาย (เช่น IRGC หรือเครือข่ายรัฐ) สามารถเข้าถึงเงินดอลลาร์ใน “ราคาถูกพิเศษ” (Subsidized Rate) จากรัฐเพื่อนำเขาสินค้า แต่กลับนำเงินนั้นไปขายต่อในตลาดมืดด้วยราคาสูงเพื่อทำกำไรส่วนต่าง
-
ผลลัพธ์: สิ่งนี้ทำให้เงินสำรองดอลลาร์ของประเทศไหลออกไปอยู่ในมือคนบางกลุ่ม แทนที่จะใช้เพื่อรักษาสถียรภาพค่าเงินของประชาชน
3. การใช้งบประมาณเพื่อเป้าหมายทางทหาร
แทนที่รายได้จากการขายน้ำมันจะถูกนำมาบริหารโครงสร้างพื้นฐานหรือควบคุมเงินเฟ้อ งบประมาณส่วนใหญ่กลับถูกส่งต่อไปยัง IRGC เพื่อสนับสนุนปฏิบัติการในต่างประเทศและโครงการนิวเคลียร์
-
เมื่อรัฐบาลถังแตกแต่ต้องจ่ายเงินเดือนทหาร รัฐจึงใช้วิธี “พิมพ์เงินเพิ่ม” จนเกิดภาวะเงินเฟ้อรุนแรง (Hyperinflation)
4. การค้านอกระบบและการคว่ำบาตร
เนื่องจาก IRGC ถูกคว่ำบาตรจากสากล จึงต้องใช้วิธี “ลักลอบค้าขาย” (Smuggling) ผ่านเครือข่ายใต้ดิน
-
การค้าใต้ดินทำให้ระบบการเงินของอิหร่านถูกตัดขาดจากธนาคารโลก (SWIFT) ทำให้เงินเรียลกลายเป็นเงินที่ไม่มีใครยอมรับในระดับสากล มูลค่าจึงดิ่งลงเหว
สรุปสถานการณ์ในปี 2026
ณ เดือนมกราคม 2026 ค่าเงินเรียลของอิหร่านร่วงลงสู่จุดต่ำสุดเป็นประวัติการณ์ โดยซื้อขายกันในตลาดมืดสูงถึงกว่า 1.4 ล้านเรียลต่อ 1 ดอลลาร์สหรัฐ ส่งผลให้เกิดการประท้วงใหญ่ทั่วประเทศจากกลุ่มพ่อค้าและประชาชนที่สูญเสียอำนาจซื้อไปเกือบทั้งหมด
